Zois Nagrada: Prof. Ademir Hujdurović dobitnik najvišeg državnog priznanja za nauku u Sloveniji
Prof. dr. Ademir Hujdurović, koji je matematiku diplomirao na Univerzitetu u Tuzli s prosjekom 10,00, dobitnik je Zoisovog priznanja za značajna dostignuća u algebarskoj i strukturnoj teoriji grafova. Priznanje mu je uručeno 8. novembra 2026. godine na svečanosti u Gallusovoj dvorani Cankarjevog doma u Ljubljani. Zoisove nagrade i priznanja spadaju među najviša državna odličja za naučnoistraživački rad u Sloveniji.
Matematika koja otkriva kako su stvari povezane
Zoisovo priznanje prof. dr. Ademiru Hujduroviću dodijeljeno je za dostignuća u algebarskoj i strukturnoj teoriji grafova. Šta to znači u svakodnevnom životu? Zamislite da na telefonu tražite put od kuće do posla. Da bi predložila rutu, navigacija može posmatrati raskrsnice kao tačke, a ceste između njih kao veze. Matematičari takav prikaz zovu graf.
Ista ideja vrijedi i izvan saobraćaja. Na društvenoj mreži tačke mogu predstavljati ljude, a veze njihova prijateljstva. U molekuli tačke mogu predstavljati atome, a veze način na koji su spojeni. U svakom od tih primjera graf nam pomaže da postavimo isto pitanje: šta možemo saznati o cijelom sistemu ako znamo kako su njegovi dijelovi povezani?
Hujdurovića posebno zanimaju simetrije u takvim mrežama. Zamislite kružnu autobusku liniju s osam stanica, na kojoj je svaka stanica povezana s prethodnom i sljedećom. Ako zanemarimo nazive stanica i pomjerimo sve oznake za jedno mjesto duž kruga, raspored veza ostaje isti. Svaka stanica u toj mreži ima istu ulogu. U mnogo složenijim mrežama takve je pravilnosti teže uočiti, a kada ih matematičari otkriju, mogu pomoću njih lakše utvrditi šta vrijedi za cijelu mrežu.
Upravo je za takav matematički rad Hujdurović dobio priznanje. Prema obrazloženju slovenskog ministarstva, razvio je nove metode za proučavanje grafova i riješio nekoliko važnih pitanja na koja matematičari ranije nisu imali odgovor. Kao profesor, mentor i dekan na Univerzitetu na Primorskom, doprinosi i obrazovanju novih istraživača te međunarodnoj prepoznatljivosti slovenske škole teorije grafova.
Od Zlatne plakete u Tuzli do redovne profesure u Kopru
Hujdurović je diplomirao matematiku 2009. godine na Univerzitetu u Tuzli, gdje je dobio Zlatnu plaketu kao najbolji student generacije. Godinu kasnije pridružio se Institutu Andrej Marušič Univerziteta na Primorskom kao mladi istraživač. Doktorirao je 2013. godine pod mentorstvom prof. dr. Dragana Marušiča i uz komentorstvo prof. dr. Klavdije Kutnar. Od 2014. do 2015. godine bio je angažiran i kao gostujući nastavnik na Univerzitetu u Tuzli.
Danas je redovni profesor matematike na Univerzitetu na Primorskom i dekan njegovog Fakulteta za matematiku, prirodne nauke i informacijske tehnologije u Kopru. Na čelu fakulteta je od 2019. godine, a 2023. izabran je na drugi mandat. Istraživački rad nastavlja na Institutu Andrej Marušič, gdje vodi projekt o simetrijama produkata grafova, koji finansira Slovenska agencija za naučnoistraživačku i inovacijsku djelatnost.
Za svoj naučni rad dobio je i priznanje Univerziteta na Primorskom za naučnu izvrsnost, a kao dobitnik gostujuće stipendije Kalman Visiting Fellowship sarađivao je s Univerzitetom u Aucklandu na Novom Zelandu. Od 2023. godine obavlja funkciju izvršnog urednika međunarodnog matematičkog časopisa Ars Mathematica Contemporanea. Uz istraživanje i vođenje fakulteta, mentorira doktorande i učestvuje u organizaciji međunarodnih skupova i doktorskih škola iz diskretne matematike.
Žiga Zois nagrada
Nagrada, koja nosi ime po slovenačkom istraživaču Žigi Zoisu, u Sloveniji se dodjeljuje od 1998. godine svim istaknutim istraživačima čiji je rad ostavio trajan trag u naučnom istraživanju i razvoju u Republici Sloveniji te dao značajan doprinos njenom razvoju. Od prošle godine, 10. novembar se u Sloveniji obilježava kao državni praznik – Dan nauke, tokom kojeg Univerzitet na Primorskom također posvećuje posebnu pažnju dobitnicima ove nagrade.
